Een banaan is een bes. Een aardbei dan weer niet.

De supermarkt deelt anders in dan de botanicus

Een aardbei past voor je gevoel prima tussen de bessen. Een grote, gele banaan lijkt daar minder op. Toch gaat een botanische indeling niet over formaat, kleur of de vraag of iets handig in een bakje yoghurt past. De plantkunde kijkt naar de bouw van de vrucht en naar het bloemweefsel waaruit die vrucht is ontstaan. Dat levert een andere ordening op dan het dagelijkse taalgebruik.

Wat maakt een vrucht een bes?

Bij een botanische bes ontstaat een vlezige vrucht uit één bloem met één vruchtbeginsel. Purdue noemt bananen, tomaten en druiven als voorbeelden van echte bessen. Een naam die eindigt op bes is dus geen garantie, en een vrucht hoeft er ook niet uit te zien als een blauwe bes. Het begrip beschrijft een manier waarop een vrucht is opgebouwd.

Maar een banaan heeft toch geen pitten?

De banaan die je gewoonlijk eet heeft geen grote, harde zaden. Dat betekent niet dat zij buiten de categorie bessen valt. De University of Oxford beschrijft zowel zaadhoudende wilde bananen als zaadloze geteelde vormen. De bekende winkelbanaan is zo’n geteelde vorm. De aan- of afwezigheid van opvallende pitten is dus op zichzelf geen betrouwbare test om de botanische categorie vast te stellen.

De stipjes op een aardbei zijn vruchtjes

Bij een aardbei groeit de bloembodem uit tot het bekende rode, vlezige deel. Aan de buitenkant zitten kleine dopvruchtjes, elk met een zaadje erin. Wat in gewone gesprekken vaak de zaadjes op de aardbei heet, zijn in deze preciezere beschrijving dus kleine vruchtjes. De aardbei wordt daarom beschreven als een samengestelde schijnvrucht. Het gaat om delen uit één bloem, niet om een verzameling samengegroeide bloemen.

Je ontbijt hoeft niet anders te heten

Botanische termen en keukentaal beantwoorden verschillende vragen. De ene beschrijft de ontwikkeling en bouw van een plantendeel; de andere helpt je boodschappen doen en over eten praten. Een banaan fruit noemen blijft dus prima. Ook verandert de indeling op zichzelf niets aan de smaak of voedingswaarde. Het leuke zit in de ontdekking dat een gewoon woord als bes binnen een vakgebied veel preciezer wordt gebruikt.